Nguyên Tội Và Vô Nhiễm Nguyên Tội (09.12.2024 Thứ Hai Tuần II Mùa Vọng)

Bản văn Sáng thế 3,9-15.20 là một trình thuật thật thâm thúy. Cả một lịch sử về sa ngã và kế hoạch cứu độ được đề cập để lập phông nền giúp ta chiêm ngắm và đo lường ý nghĩa đặc ân Vô nhiễm Nguyên tội của Đức Maria.

Câu hỏi đầu tiên từ Thiên Chúa mà con người nhận được sau khi sa ngã là “Ngươi đang ở đâu?”. Nó có nghĩa rằng “Ngươi đang thế nào? Điều gì đã xảy ra vậy? Tại sao mà ra nông nỗi như thế? Thật khổ thân ngươi!”… Ađam trả lời từ trong bụi rậm, hẳn là giọng run run: Dạ, con nghe đây, nhưng con sợ lắm, vì con trần truồng và đang ẩn núp… Từ khóa ở đây là “trần truồng”. Quả thật, Thiên Chúa ‘bắt mạch’ từ manh mối này: “Ai đã chỉ cho ngươi biết rằng ngươi trần truồng, há chẳng phải tại ngươi đã ăn trái cây mà Ta cấm ngươi không được ăn ư?”

Ai đã chỉ cho biết? Thực ra chẳng ai chỉ cả, mà chính hành động chống lại thánh ý Thiên Chúa đã sinh ra mặc cảm tội lỗi là cảm thức trần truồng nơi Ađam! Cảm thức trần truồng là cảm thức xấu hổ. Mà xấu hổ thì tìm ẩn núp, che chắn. Tệ hơn nữa, con người đùn đẩy trách nhiệm qua việc đổ vạ. Ông đổ vạ cho bà, bà đổ cho con rắn… Ừ thì nghe cũng có vẻ đúng như thế. Nhưng thực sự không đúng. Ai cũng dính chàm, bởi ai cũng hành động với ý thức và tự do của mình, nên đáng ra phải nói ‘lỗi tại tôi’ – thế nhưng không ai chịu nhận. Vì thế điều sinh ra là xung đột, xáo trộn và bế tắc.

Dù sao, sự dối trá bắt đầu với con rắn, tên đầu sỏ đã lừa gạt và thắng được con người… Vì thế, Thiên Chúa ‘làm việc’ với con rắn trước hết. Ngài tuyên bố miêu duệ người phụ nữ sẽ đạp nát đầu con rắn, sẽ thắng lại trong trận tái đấu, và sẽ chiến thắng cách dứt khoát chung cuộc. Đây là hàm ý về đặc ân Vô nhiễm Nguyên tội của Đức Maria, đấng là Eva mới. Đặc ân này có được do chiến công của Chúa Giêsu, Đấng vô tội mà nhận hết hình phạt chứ không đổ vạ, Đấng bị lột trần truồng và treo lên cao trước mặt thiên hạ chứ không được che chắn, Đấng bằng cái chết như một tội nhân đã hóa giải mọi xung đột, xáo trộn và bế tắc của con người. Con người được công chính hóa trước mặt Thiên Chúa, và tìm lại được khả năng hiệp thông, liên đới, chứ không loại trừ và thí bỏ nhau nữa…

Đức Maria là con người được giữ cho khỏi bị ảnh hưởng của nguyên tội, tức những gì mà ông bà nguyên tổ cảm nghiệm sau khi ăn trái cấm và được hỏi “Ngươi đang ở đâu?”… Vì thế Mẹ là một tác phẩm nguyên bản tuyệt vời của ân sủng Thiên Chúa! Vâng, mừng Mẹ Vô Nhiễm là mừng ân sủng kỳ diệu Thiên Chúa ban cho Mẹ, mừng năng lực cứu độ mạnh mẽ khôn tả của Chúa Giêsu, và mừng cho chúng ta được cứu độ bởi chính sức mạnh ấy.

Ta hiểu tại sao Thiên sứ Gabriel gọi Maria là “Đầy Ân Sủng”. Đầy ân sủng là… đầy Chúa! Bởi vì đối với con người thì Thiên Chúa trước hết là Ân Sủng (Cantalamessa). Maria bối rối không hiểu nói vậy có nghĩa gì. Vâng, Maria phải bối rối, phải không hiểu – vì không vị thánh nào ý thức mình là một vị thánh! Maria cũng tỏ ra lo sợ nữa. Vì thế Thiên sứ trấn an: “Maria đừng sợ, vì đã được ân nghĩa với Chúa”… Ta thấy ở đây cũng có bối rối xấu hổ và lo sợ, nhưng không do tội lỗi như kinh nghiệm của nguyên tổ, mà là do tình trạng ân sủng ‘bị’ vạch trần! Do tình trạng ‘đầy ân sủng’ ấy, Maria được báo tin sẽ thụ thai và sinh con trai là Giêsu…

Giờ đây, tới phiên chúng ta ‘bối rối’: việc Mẹ sinh Chúa Giêsu là lý do của tình trạng Mẹ ‘đầy ân sủng’, hay tình trạng ‘đầy ân sủng’ là lý do của việc sinh Chúa Giêsu? Vế thứ nhất hòa hợp với cách diễn đạt của tín điều về Mẹ Vô Nhiễm, còn vế thứ hai rút ra từ chính lời của Thiên sứ Gabriel. Hẳn là cả hai đều đúng, bởi cả hai đều do bởi một Đạo Diễn kỳ tài là Thiên Chúa.

Nhưng nói rằng Thiên Chúa sắp xếp cách tài tình thì không hề có nghĩa là sự tự do của Maria bị sứt mẻ. “Tôi không biết đến người nam” – lời này của Maria vừa gợi cho thấy việc Thiên Chúa làm vượt quá mọi ‘qui luật’ trong hình dung của chúng ta, vừa bảo toàn trọn vẹn sự tự do của Maria… Cũng thế, và càng rõ hơn nữa, khi Maria nói: “Vâng, này tôi là tôi tớ Chúa, xin hãy làm cho tôi như lời sứ thần nói!” Một tuyên ngôn vâng phục hoàn toàn tự do! Đây chính là mức độ tự do cao nhất, tự do hoàn hảo nhất: sự tự do của người đặt mình hoàn toàn thuộc về thánh ý Thiên Chúa.

Nếu mấu chốt của nguyên tội là sự tự do bất tuân phục của nguyên tổ, thì thể hiện ngoạn mục nhất của đặc ân Vô nhiễm Nguyên tội là Đức Maria tự do qui phục Thiên Chúa cách trọn vẹn. Chiêm ngắm Mẹ Vô Nhiễm, chúng ta cũng sẽ thấy mình được phủ ngập trong Ân sủng và Tình yêu của Thiên Chúa. Và chúng ta nhận ra: phải có đời đời để ngợi khen và cảm tạ…!

Trái tim Mẹ là chiếc thuyền bát nhã

Vớt hồn con phiêu bạt biển trầm luân,

Trái tim Mẹ là trùng dương bát ngát

Nơi chảy về muôn suối lệ của trần gian,

Trái tim Mẹ là ngọc tuyền lai láng

Nước cam lồ xoa dịu mảnh hồn đau,

Trái tim Mẹ là nguyện đường mầu nhiệm

Nơi hồn con chiêm ngưỡng Chúa Tình Yêu.

Mẹ là chiếc mâm vàng đôi đũa ngọc,

Con là hoa hèn cỏ mọn tiến dâng lên.

Và cỏ mọn hoa hèn nên đẹp mắt

Đấng muôn trùng khứng nhận đời con!

(thơ của Thế Tâm Nguyễn Khắc Dương)

Lm. Lê Công Đức