Nếu Anh Em Không Trở Nên Như Đứa Trẻ Này (01.10.2024 Thứ ba Tuần XXVI Thường Niên)

1. Lời Chúa về ‘đứa trẻ’

Lễ thánh Têrêsa Chúa Giêsu Hài đồng, đằng sau các Bài đọc và Thánh vịnh Đáp ca đều có hình ảnh một đứa trẻ.

Đứa trẻ được mẹ bồng ẵm nâng niu, được cho bú mớm… trong Isaia: “Các ngươi sẽ được bú sữa, được ẵm vào lòng và được nâng niu trên đầu gối. Ta sẽ vỗ về các ngươi như người mẹ nâng niu con, và tại Giêrusalem, các ngươi sẽ được an ủi. Các ngươi sẽ xem thấy, lòng các ngươi sẽ hân hoan, các ngươi sẽ nảy nở như hoa cỏ, và tôi tớ Chúa sẽ nhìn biết bàn tay của Chúa”…

Đứa trẻ khiêm nhường bình an với niềm vui đơn sơ nép trong lòng người mẹ, như được Thánh vịnh 130 diễn tả: “Lòng con chẳng dám tự cao, mắt con chẳng dám tự hào Chúa ơi… Như trẻ thơ nép mình lòng mẹ, trong con hồn lặng lẽ an vui…”

Và đứa trẻ thực, bằng xương bằng thịt, được Chúa Giêsu đưa ra giữa các môn đệ với lời thuyết minh: “Nếu anh em không trở nên như đứa trẻ này, anh em sẽ không được vào Nước Trời. Ai hạ mình xuống như trẻ này, người ấy là kẻ lớn nhất trong Nước Trời”.

Cần nói ngay, có ít nhất hai ‘đứa trẻ’: đứa trẻ phản diện và đứa trẻ chính diện. Ở đây không nói đến những đứa trẻ ngoài chợ độc tài độc đoán đòi kẻ khác phải theo ý mình, cũng không phải đứa trẻ con non nớt, ngớ ngẩn trong nói năng, trong hiểu biết và trong suy nghĩ mà thánh Phao lô cho rằng cần phải bỏ hết để trở thành người lớn (x. 1Cr 13,11). Ở đây, trái lại, là đứa trẻ của ‘con đường nhỏ’, của ‘hồn nhỏ’… đặc trưng linh đạo Tin Mừng Chúa Giêsu Kitô được thánh Têrêsa Lisieux tổng hợp, sống và trình bày cách xuất sắc.

2. Trở nên như đứa trẻ

Nên như đứa trẻ, đó trước hết là hoàn toàn tín thác vào Tình yêu Thương xót của Thiên Chúa là Cha và Mẹ của mình. Tâm điểm của Tin Mừng Kitô giáo là lòng Chúa thương xót, thì thái độ căn bản của Kitô hữu là tín thác vào lòng thương xót ấy. Đây là đức cậy, là niềm hy vọng Kitô giáo, rút ra từ đức tin và đức ái, nhưng làm nên một nội lực lôi kéo chính đức tin và đức ái lao về phía trước.

Nên như đứa trẻ là đi vào kết hợp và đồng hoá với Chúa Giêsu trong mầu nhiệm hạ giáng, trút sạch (kenosis) của Người, như được thấy từ Nhập thể tới Thập giá, qua đó Người hoàn thành con đường ‘thương xót như Chúa Cha’, cũng chính là con đường cứu độ con người. Bởi Chúa Giêsu là ‘khuôn mặt của Lòng Thương Xót’!

Nên như đứa trẻ, vì thế, là thực thi sứ mạng thương xót, ‘yêu người như Chúa Giêsu yêu’ (bằng cách để cho Chúa Giêsu hoàn toàn chiếm lấy mình). Đó là qui chiếu tất cả vào tiêu chuẩn tối hậu: Những gì ta làm hay không làm cho người anh em bé nhỏ của Chúa là ta làm hay không làm cho chính Chúa!

Có thể thấy, trở nên như đứa trẻ theo ý nghĩa trên là ‘con đường tổng hợp’ của thánh Têrêsa Chúa Giêsu Hài đồng. Hình ảnh ‘đứa trẻ’ ở đây là kết tinh của Tin Mừng, của sự khôn ngoan Kitô giáo. Tất cả các thánh đều đi con đường này, hiểu sự khôn ngoan này. Thánh Tê rê sa ví như một hành giả tiêu biểu, một ‘chưởng môn nhơn’, chứ không phải một người sáng chế và giữ bản quyền linh đạo con đường nhỏ.

3. Tiếp đón những ‘đứa trẻ’

Con đường nhỏ không chỉ là ‘trở nên như đứa trẻ’ mà còn là ‘tiếp đón những đứa trẻ’. Chúa Giêsu nói: “Ai tiếp đón một đứa trẻ như thế này nhân danh Thầy là tiếp đón chính Thầy”.

Đứng trước mối ám ảnh ‘làm lớn’ của các môn đệ, Chúa Giêsu dội nước lạnh vào mặt các ông để làm cho các ông tỉnh ngộ. Một đàng, không trở nên nhỏ thì không được vào Nước Trời; bởi Nước Trời chỉ gồm toàn những ‘hồn nhỏ’ – hãy lưu ý điều này chứ đừng tưởng bở. Đàng khác, mối ám ảnh ‘làm lớn’ cũng gắn với thái độ khinh mạn, xem thường những người bé nhỏ, vì thế Chúa Giêsu sửa sai thái độ này nơi các môn đệ bằng một cách thức không thể thuyết phục hơn: Người tự đồng hoá chính Người với những anh chị em bé mọn nhất của Người!

4. Con đường nhỏ ấy và cuộc canh tân Giáo hội hiện nay

Đức thánh cha Phanxicô muốn trình bày thánh Têrêsa Chúa Giêsu Hài đồng như nguồn cảm hứng cho con đường đổi mới của toàn thể Giáo hội thời chúng ta. Con đường đổi mới này khởi đi từ tâm điểm của Tin Mừng là lòng thương xót, mà lòng tín thác của tâm hồn nhỏ là thái độ đáp trả căn bản. Đây chính là ‘con đường tổng hợp’ của vị thánh nữ Cát minh ở Lisieux.

Năm ngoái, Đức giáo hoàng công bố Tông huấn C’est la confiance về lòng tín thác vào tình yêu thương xót của Thiên Chúa, với sự chọn lựa thời điểm đầy hàm ý: ngày 15/10/2023, ngay giữa khoá Hội nghị đợt I của Thượng Hội đồng Giám mục về ‘Hiệp hành’. Thánh Têrêsa rõ ràng được coi như một phần kho tàng thiêng liêng của Giáo hội!

Mọi người hẳn chưa quên những nhấn mạnh về phong cách ‘hiệp hành’ (đồng hành đồng nghị) trong thực tiễn, đó là cùng lắng nghe và cùng phân định. Lắng nghe hết mọi người, nhất là những người bé nhỏ nhất, những người có thể chưa bao giờ được có tiếng nói! Không ai bị lãng quên, không một ai bị bỏ lại đằng sau! Ồ, đó không phải là tâm thế khiêm tốn của những người trở nên như đứa trẻ đó sao? Và đặc biệt, đó không phải là thái độ tiếp đón những kẻ bé mọn nhất nhân danh Chúa Giêsu đó sao?

Thượng Hội đồng về ‘hiệp hành’ được nối tiếp bằng Năm Thánh 2025, với chủ đề “Những người hành hương của Hy vọng”. Một lần nữa, hy vọng không phải là chính lòng tín thác (c’est la confiance) đó sao?

Xin thánh Têrêsa Chúa Giêsu Hài đồng khơi động nơi chúng ta niềm cảm hứng ‘trở nên bé nhỏ’ và trân trọng ‘tiếp đón những người bé nhỏ’. Toàn thể Giáo hội chắc chắn sẽ được canh tân đúng hướng và vững vàng bằng con đường nhỏ (mà có võ, sic) này!

Lm. Lê Công Đức