Nét Đẹp Ngày Tết Việt Nam

Cổ nhân có câu:

“Con người có tổ, có tông

Như cây có cội, như sông có nguồn.”

Hay:

“Cây có gốc mới trổ cành xanh lá

Nước có nguồn mới bể cả sông sâu.

Con người nguồn gốc ở đâu

Nhờ tổ tiên trước rồi sau có mình”.

Mỗi dân tộc đều có một lịch sử hình thành và phát triển với một nền văn hóa rất riêng. Và sống giữa quê hương, ai ai cũng có lòng tự hào dân tộc. Niềm tin, những kinh nghiệm sống, những chuẩn mực đạo đức, phong tục, tập quán được lưu truyền qua bao thế hệ là những tinh hoa giúp cho tổ tiên “sống mãi” cùng hậu thế. Những truyền thống, lễ hội được tổ chức tuần hoàn trong thời gian là cách để cháu con tưởng nhớ tiền nhân, tìm về nguồn cội.

Nhìn lại dòng lịch sử Giáo Hội Việt Nam, đã có thời Giáo Hội bị cấm cách, bắt bớ, người Công Giáo bị mang tiếng là phản quốc, là những kẻ bất hiếu, vô ơn, không nhớ đến tổ tiên, nguồn cội. Có bao người từ chối Tin Mừng vì lẽ muốn trọn chữ hiếu với tiên tổ. Họ nghĩ vậy đâu phải không có lý do, dù những điều đó phát xuất từ sự thiếu hiểu biết hay những hiểu lầm. Dù lý do là gì, thì những gì đã xảy ra trong quá khứ vẫn để lại cho nhiều người dân Việt Công giáo hay ngoài Công giáo hôm nay những suy nghĩ rất riêng về tôn giáo và dân tộc. Nhắc lại tinh thần của Huấn Thị năm 1659, trong Thư Chung năm 1980, Hội đồng Giám mục Việt Nam đã đưa ra đường hướng mục vụ: “Chúng ta phải là Hội Thánh của Chúa Giêsu Kitô trong lòng dân tộc Việt Nam” và “xây dựng trong Hội Thánh một nếp sống và một lối diễn tả đức tin phù hợp với truyền thống dân tộc”.

Cho đến hôm nay, khi nhìn lại sự gắn kết giữa Phụng vụ Giáo Hội Công Giáo và truyền thống dân tộc Việt Nam, ta có thể nhận thấy rõ điều đó cách đặc biệt trong những Thánh lễ theo truyền thống dân tộc mà Giáo Hội Việt Nam cử hành: Tết Trung Thu, Tết Nguyên Đán. Đức TGM Ngô Quang Kiệt đã từng nói: “Tinh thần ngày Tết cổ truyền dân tộc rất gần gũi với Tin Mừng. Rõ ràng nét đẹp văn hoá Việt Nam đã chất chứa những giá trị Tin Mừng. Rõ ràng Tin Mừng đang đi vào cuộc sống của người Việt Nam”.

 Phụng vụ ngày Tết Nguyên Đán đã trở nên nét đẹp của sự liên đới, sự kết giao hài hòa thiên – nhân, sự thánh thiêng với cảm thức nhân loại, đời sống tâm linh với niềm tự hào dân tộc, Tin Mừng Cứu Độ với truyền thống tiền nhân. Đón Tết cổ truyền, người Việt có câu: “Mùng Một tết cha, mùng Hai tết mẹ, mùng Ba tết thầy”. Nói đến cha là nói đến ơn sinh thành, nhắc đến mẹ là nhắc đến ơn dưỡng nuôi, nghĩ đến thầy là nhìn đến ơn dạy dỗ, dẫn dắt vào đời. Theo nghĩa rộng, thì cha sinh bởi Thiên, mẹ dưỡng bởi Địa và ơn dạy dỗ bởi Nhân. Triết lý Thiên – Địa – Nhân nói: được sinh ra và thành nhân, con người phải tuân theo đạo Trời, đạo Đất và đạo Người.

Đón Tết cổ truyền, con người được nhắc tưởng nhớ và báo đáp những công ơn mình đã được hưởng để thành nhân. Phụng vụ Giáo Hội Công giáo trong những ngày tết cũng hướng đến những ý nghĩa cao quý: Mùng Một cầu bình an cho năm mới là nhìn nhận Thiên Chúa là chủ thời gian và toàn thể tạo thành, mọi sự không nằm ngoài sự quan phòng của Ngài. Mùng Hai kính nhớ ông bà tổ tiên còn sống cũng như đã qua đời, đồng nghĩa với việc con người nhìn nhận mình có cội nguồn và khởi đầu – cùng đích mọi nguồn cội là chính Thiên Chúa. Mùng Ba xin ơn Thánh hóa công ăn việc làm nói lên lòng tin tưởng vào sự dẫn dắt của Thiên Chúa, Ngài chỉ lối, hướng dẫn, trợ giúp con người trong việc cùng Ngài tiếp tục công trình tạo dựng.

Đó thực sự là một sự kết nối hài hòa giữa niềm tin Công Giáo với truyền thống dân tộc. Nơi đó, người tín hữu nhận ra những chân lý Phúc Âm nơi những truyền thống mà họ đã được nghe biết, thực hành từ lâu đời. Không chỉ vậy, họ còn nhận ra mối tương quan và bổn phận của mình với Thiên Chúa, với tha nhân và với chính bản thân mình trong cách suy nghĩ, yêu thương và lối sống. Làm sao để bản thân mình cùng cả dân tộc mình có thể tiến về cùng đích là chính Chúa – Đấng là nguồn cội duy nhất? Lòng tự hào và tình yêu dân tộc có thôi thúc người Kitô hữu sống chứng tá và loan báo Tin Mừng? Điều đó đòi hỏi người tín hữu không chỉ đón Tết và sống lòng biết ơn với những điều đã qua, nhưng còn phải biết cho đi và không ngừng đổi mới, vì con người luôn mới. Xuân mới, mọi sự đổi mới theo vòng thời gian, nhưng sự đổi mới của người tín hữu phải xuất phát từ Phúc Âm mới là sự đổi mới đích thực trong vĩnh cửu. Trong tình yêu của Chúa Xuân, mọi đổi mới đều hướng tới tha nhân.

Phụng vụ ngày Tết cổ truyền thật đẹp. Đẹp vì nó nói lên sự gắn kết giữa Giáo Hội và dân tộc, giữa Tin Mừng và truyền thống. Đẹp vì giúp con người đến gần nhau hơn trên con đường lữ thứ trần gian. Đẹp vì nó đã dệt nên một lối đi chân thành của Giáo Hội giữa lòng dân tộc, góp phần đưa Giáo Hội đến gần con người hơn và cũng trở nên sức hút mạnh mẽ với những người đang thao thức kiếm tìm những giá trị Chân – Thiện – Mỹ đích thực. Và đẹp vì sự đổi mới của đất trời, của con người trong năm mới được đặt trọn vẹn nơi tình yêu của Đấng Toàn Năng trong lời cầu chúc: “Nguyện Đức Chúa ban phúc lành và gìn giữ anh em! Nguyện Đức Chúa tươi nét mặt nhìn đến anh em! Nguyện Đức Chúa ghé mắt nhìn và ban bình an cho anh em” (x. Ds 6, 22.27).

Maria Trương Hiền